Datasets:
image imagewidth (px) 1.6k 2k | text stringlengths 145 826 |
|---|---|
आयुःकामयमानेन धर्मार्थसुखसाधनम् । आयुर्वेदोपदेशेषु विधेयः परम् आदरः ॥ २ ॥
।६। एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम्। अविधेया इवादान्ता हयाः पथि
कुसारथिम् ॥ ।७। ब्रह्मा स्मृत्वायुषो वेदं प्रजापतिम् अजिग्रहत् । सोऽश्विनौ तौ
सहस्राक्षं सोऽत्रिपुत्रादिकान् मुनीन् ॥ ३ ॥ ।८। यावत्स्वस्थो ह्यय देहः
तावन्मृत्युश्च दूरतः। तावदात्... | |
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः। कालः सुप्तेषु जागर्ति
कालो हि दुरतिक्रमः॥ पित्ताविरोधि नात्य्उष्णम् अम्लं वातकफापहम्
। सर्वं हृद्यं लघु स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम् ॥ ११८ ॥ ।९। गोभिः
पशुभिरश्वैश्च कृष्या च सुसमृद्धया। कुलानि न प्ररोहन्ति यानि
हिनानि वृत्ततः ॥ मोचखर्जूरपनसनारिकेलपरूषकम् ।
आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकज... | |
प्रक्षिप्य वस्तौ प्रणयेत् पायौ नात्य्उष्णशीतलम् । नातिस्निग्धं न वा रूक्षं नातितीक्ष्णं न
वा मृदु ॥ ४२ ॥ नात्य्अच्छसान्द्रं नोनातिमात्रं नापटु नाति च । लवणं तद्वद् अम्लं
च पठन्त्य् अन्ये तु तद्विदः ॥ ४३ ॥ ।२४। मात्रां त्रिपलिकां कुर्यात् स्नेहमाक्षिकयोः पृथक् । कर्षार्धं
माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम् ॥ ४४ ॥ सर्वद्रव... | |
मधुराम्लपटूष्णसात्म्यकाङ्क्षाः कृशदीर्घाकृतयः सशब्दयाताः । न
दृढा न जितेन्द्रिया न चार्या न च कान्तादयिता बहुप्रजा वा ॥ ८७ ॥
नेत्राणि चैषां खरधूसराणि वृत्तान्य् अचारूणि मृतोपमानि ।
उन्मीलितानीव भवन्ति सुप्ते शैलद्रुमांस् ते गगनं च यान्ति ॥ ८८
॥ ।१८। अधन्या मत्सराध्माताः स्तेनाः प्रोद्बद्धपिण्डिकाः ।
श्वशृगालोष्ट्रगृध्र... | |
पक्वश् चान्तः स्रवन् वक्त्रात् क्षीणस्योपद्रवान्वितः । एवम् एव स्तनसिरा
विवृताः प्राप्य योषिताम् ॥ १९ ॥ ।२१। सूतानां गर्भिणीनां वा संभवेच्
छ्वयथुर् घनः । स्तने सदुग्धे ऽदुग्धे वा बाह्यविद्रधिलक्षणः ॥ २० ॥ ।२२।
नाडीनां सूक्ष्मवक्त्रत्वात् कन्यानां न स जायते । क्रुद्धो रुद्धगतिर् वायुः
शोफशूलकरश् चरन् ॥ २१ ॥ ।२३। मुष्कौ ... | |
शाखानिलार्शोग्रहणीहिध्माहृत्पार्श्ववेदनाः । अर्धांशेन पिबेत् सर्पिः
क्षारेण पटुनाथवा ॥ ५५ ॥ ।२३। धान्वन्तरं वृषघृतं दाधिकं हपुषादि वा
। शीताम्बुसेकः सहसा त्रासविक्षेपभीशुचः ॥ ५६ ॥ ।२४।
हर्षेर्ष्योच्छ्वासरोधाश् च हितं कीटैश् च दंशनम् । यत् किञ्चित्
कफवातघ्नम् उष्णं वातानुलोमनम् ॥ ५७ ॥ ।२५। तत् सेव्यं प्रायशो
यच् च सुतरा... | |
पक्वे च पाटिते तैलम् इष्यते व्रणशोधनम् ।
सुमनोऽरुष्कराङ्कोल्लसप्तपर्णेषु साधितम् ॥ ३४ ॥
।३९। व्रणं माक्षिककासीससैन्धवप्रतिसारितम् । सीव्येद् अभ्यञ्जनं
| |
मांसव्रणोद्भवौ ग्रन्थी यापयेद् एवम् एव च । कार्यं मेदोभवेऽप्य्
एतत् तप्तैः फलादिभिश् च तम् ॥ ५ ॥ प्रमृद्यात् तिलदिग्धेन च्छन्नं
द्विगुणवाससा । शस्त्रेण पाटयित्वा वा दहेन् मेदसि सूद्धृते ॥ ६ ॥
।३१। सिराग्रन्थौ नवे पेयं तैलं साहचरं तथा । उपनाहोऽनिलहरैर्
बस्तिकर्म सिराव्यधः ॥ ७ ॥ अर्बुदे ग्रन्थिवत् कुर्यात् यथास्वं
सुतरां... | |
जाग्रत् पश्यति यः प्रेतान् रक्षांसि विविधानि च। अन्यद्वाऽप्यद्भुतं किञ्चिन्न स जीवितुमर्हति॥१०॥
।२६। योऽग्निं प्रकृतिवर्णस्थं नीलं पश्यति निष्प्रभम्। कृष्णं वा यदि वा शुक्लं निशां व्रजति
सप्तमीम्॥११॥ ।२७। मरीचीनसतो मेघान्मेघान् वाऽप्यसतोऽम्बरे। विद्युतो वा विना मेघैः पश्यन्
मरणमृच्छति॥१२॥ ।२८। मृन्मयीमिव यः पात्रीं
कृष... | |
रात्रिस्वभावप्रभवा मता या तां भूतधात्रीं प्रवदन्ति तज्ज्ञाः।
तमोभवामाहुरघस्य मूलं शेषाः पुनर्व्याधिषु निर्दिशन्ति॥५९॥ ।१३। तत्र
श्लोकाः निन्दिताः पुरुषास्तेषां यौ विशेषेण निन्दितौ। निन्दिते कारणं
दोषास्तयोर्निन्दितभेषजम्॥६०॥ ।१४। येभ्यो यदा हिता निद्रा
येभ्यश्चाप्यहिता यदा। अतिनिद्रायानिद्राय भेषजं यद्भवा च सा॥६१॥ ।१५।... | |
कालस्तु बस्त्यादिषु याति यावांस्तावान् भवेद्द्विः परिहारकालः।५४।
अत्यासनस्थानवचांसि यानं स्वप्नं दिवा मैथुनवेगरोधान्॥५४॥ ।७। च।५५। बद्धे
प्रणीते विषमं च नेत्रे मार्गे तथाऽर्शःकफविड्विबद्धे ॥५५॥ ।८। न याति बस्तिर्न सुखं
| |
यावन्नोत्पद्यते सत्या बुद्धिर्नैतदहं यया। नैतन्ममेति विज्ञाय ज्ञः सर्वमतिवर्तते॥१५३॥
तस्मिंश्चरमसन्न्यासे समूलाः सर्ववेदनाः। ससञ्ज्ञाज्ञानविज्ञाना निवृत्तिं यान्त्यशेषतः॥१५४॥
।२०। अतः परं ब्रह्मभूतो भूतात्मा नोपलभ्यते। निःसृतः सर्वभावेभ्यश्चिह्नं यस्य न
विद्यते। ज्ञानं ब्रह्मविदां चात्र नाज्ञस्तज्ज्ञातुमर्हति॥१५५॥ तत्र... | |
सितोपलासहस्रं च चूर्णितं तुलयाऽधिकम्। तैलस्य द्व्याढकं तत्र
दद्यात्त्रीणि च सर्पिषः॥५०॥ साध्यमौदुम्बरे पात्रे तत् सर्वं
मृदुनाऽग्निना। ज्ञात्वा लेह्यमदग्धं च शीतं क्षौद्रेण संसृजेत्॥५१॥
।३७। क्षौद्रप्रमाणं स्नेहार्धं तत् सर्वं घृतभाजने। तिष्ठेत्सम्मूर्च्छितं
तस्य मात्रां काले प्रयोजयेत्॥५२॥ या नोपरुन्ध्यादाहारमेकं मात्... | |
तत्र श्लोकौ हेतुं वृद्धिं सञ्ज्ञां स्थानं लिङ्गं पृथक् प्रदुष्टस्य। मार्गौ
साध्यमसाध्यं याप्यं कार्यक्रमं चैव॥११०॥ पानान्नमिष्टमेव च वर्ज्यं संशोधनं
च शमनं च। गुरुरुक्तवान्यथावच्चिकित्सिते रक्तपित्तस्य॥१११॥ ।६। अथातो
| |
लाक्षां सर्पिर्मधूच्छिष्टं जीवनीयगणं सिताम्। त्वक्क्षीरीं समितां क्षीरे पक्त्वा
दीप्तानलः पिबेत्॥१७॥ ।३४। इक्ष्वालिकाबिसग्रन्थिपद्मकेशरचन्दनैः। शृतं पयो मधुयुतं
सन्धानार्थं पिबेत् क्षती॥१८॥ ।३५। यवानां चूर्णमादाय क्षीरसिद्धं घृतप्लुतम्। ज्वरे दाहे
सिताक्षौद्रसक्तून् वा पयसा पिबेत्॥१९॥ ।३६। मधूकमधुकद्राक्षात्वक्क्षीरीपि... | |
खण्डीकृतानि निष्क्वाथ्य शनैरन्तर्गते रसे। अन्तर्धूमं ततो दग्धवा चूर्णं
कृत्वा घृताप्लुतम्॥१७५॥ ।२। पिबेत् पाणितलं तस्मिञ्जीर्णे
स्यान्मधुराशनः। वातश्लेष्मामयान्सर्वान्हन्याद्विषगरांश्च सः॥१७६॥ ।३।
भल्लातकं त्रिकटुकं त्रिफलां लवणत्रयम्। अन्तर्धूमं द्विपलिकं
| |
मुद्गान्मसूरांश्चणकान् यूषार्थमुपकल्पयेत्। अनम्लान् दाडिमाम्लान्
वा पटोलामलकैः सह॥१११॥ ।११। जाङ्गलानां च मांसानां
रसांस्तस्योपकल्पयेत्। रूक्षान्
परूषकद्राक्षादाडिमामलकान्वितान्॥११२॥ ।१२। रक्ताः श्वेता
महाह्वाश्च शालयः षष्टिकैः सह। भोजनार्थे प्रशस्यन्ते पुराणाः
सुपरिस्रुताः॥११३॥ ।१३। यवगोधूमशालीनां सात्म्यान्येव प्रदापय... | |
रसाञ्जनं च लाक्षां च छागेन पयसा पिबेत्। पत्रकल्कौ घृते भृष्टौ
राजादनकपित्थयोः॥९७॥ ।३६। पित्तानिलहरौ पैत्ते
सर्वथैवास्रपित्तजित्। मधुकं त्रिफलां लोध्रं मुस्तं सौराष्ट्रिकां मधु॥९८॥
| |
पित्रोरत्यल्पबीजत्वादासेक्यः पुरुषो भवेत् । स शुक्रं प्राश्य लभते
ध्वजोच्छ्रायमसंशयम् ॥३८॥ यः पूतियोनौ जायेत स सौगन्धिकसञ्ज्ञितः । स
योनिशेफसोर्गन्धमाघ्राय लभते बलम् ॥३९॥ ।२३। स्वे गुदेऽब्रह्मचर्याद्यः स्त्रीषु
पुंवत् प्रवर्तते । कुम्भीकः स तु विज्ञेयः ईर्ष्यकं शृणु चापरम् ॥४०॥ दृष्ट्वा
व्यवायमन्येषां व्यवाये यः प्रवर्... | |
कुर्याच्चोत्कारिकास्वेदं विषघ्नैरुपनाहयेत् । गुडोदकं वा
सुहिमं चातुर्जातकसंयुतम् ॥७१॥ ।२८। पानमस्मै
प्रदातव्यं क्षीरं वा सगुडं हिमम् । शिखिकुक्कुटबर्हाणि सैन्धवं
| |
विडङ्गयष्टीमधुकामृताभिः सिद्धेन वा क्षीरसमन्वितेन । जलौकसः पित्तकृते हितास्तु
क्षीरोदकाभ्यां परिषेचनं च ॥८॥ काकोलिवर्गस्य च शीतलानि पिबेत् कषायाणि
सशर्कराणि । द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि चूर्णं पिबेच्चापि हरीतकीनाम् ॥९॥ ।१।
मधूकजम्ब्वर्जुनवेतसानां त्वग्भिः प्रदेहानवचारयेत । सशर्करैर्वा
| |
पिच्छाबस्तिर्हितस्तत्र पयसा चैव भोजनम् । सर्पिर्मधुरकैः सिद्धं तैलं चाप्यनुवासनम् ॥४१॥
अतितीक्ष्णो निरूहो वा सवाते चानुवासनः । हृदयस्योपसरणं कुरुते चाङ्गपीडनम् ॥४२॥
।३। दोषैस्तत्र रुजस्तास्ता मदो मूर्च्छाऽङ्गगौरवम् । सर्वदोषहरं बस्तिं शोधनं तत्र दापयेत् ॥४३॥
रूक्षस्य बहुवातस्य तथा दुःशायितस्य च । बस्तिरङ्गग्रहं कुर्याद... | |
मर्मदेशेषु ये रोगा गुह्येष्वपि तथा नृणाम् । संशोधनाय तेषां हि
कुर्यादालेपनं भिषक् ॥९॥ ।१७। षड्भागं पैत्तिके स्नेहं चतुर्भागं तु
वातिके । अष्टभागं तु कफजे स्नेहमात्रां प्रदापयेत् ॥१०॥ ।१८। तस्य
प्रमाणं महिषार्द्रचर्मोत्सेधमुपदिशन्ति ॥११॥ ।१९। न चालेपं रात्रौ
प्रयुञ्जीत मा भूच्छैत्यविहतोष्मणस्तदनिर्गमाद्विकारप्रवृत्तिरित... | |
वातश्लेष्महरं वाप्यं सक्षारं कटु पित्तलम् । सक्षारं पित्तलं
कौपं श्लेष्मघ्नं दीपनं लघु ॥३३॥ चौण्ट्यमग्निकरं रूक्षं
मधुरं कफकृन्न च । कफघ्नं दीपनं हृद्यं लघु प्रस्रवणोद्भवम्
॥३४॥ ।१३। मधुरं पित्तशमनमविदाह्यौद्भिदं स्मृतम् । वैकिरं
कटु सक्षारं श्लेष्मघ्नं लघु दीपनम् ॥३५॥ कैदारं मधुरं
प्रोक्तं विपाके गुरु दोषलम् । तद्वत्प... | |
द्राक्षां क्षौद्रं चन्दनं यष्टिकाह्वं योषित्क्षीरं रात्र्यनन्ते च पिष्ट्वा ।
सर्पिःसिद्धं तर्पणे सेकनस्ये शस्तं क्षीरं सिद्धमेतेषु चाजम् ॥५॥ ।३७।
योज्यो वर्गो व्यस्त एषोऽन्यथा वा सम्यङ्नस्येऽष्टार्धसङ्ख्येऽपि
नित्यम् । क्रियाः सर्वा पित्तहर्यः प्रशस्तास्त्र्यहाच्चोर्ध्वं क्षीरसर्पिश्च
नस्यम् ॥६॥ ।३८। पालाशं स्याच्छोणित... | |
ह्रस्वमूलकयूषस्तु वातश्लेष्माधिके हितः । पटोलनिम्बयूषस्तु पथ्यः पित्तकफात्मके
॥१३९॥ दाहच्छर्दियुतं क्षामं निरन्नं तृष्णयाऽर्दितम् । सिताक्षौद्रयुतं लाजतर्पणं
पाययेत च ॥१४०॥ ।३३। कफपित्तपरीतस्य ग्रीष्मेऽसृक्पित्तिनस्तथा । मद्यनित्यस्य
न हिता यवागूस्तमुपाचरेत् ॥१४१॥ विबद्धः सृष्टदोषश्च रूक्षः पित्तानिलज्वरी ।
पिपासार्तः ... | |
काकादनी शृङ्गवेरं वर्षाभूर्बृहतीद्वयम् । कोलमात्रैर्घृतप्रस्थं
पचेदेभिर्जलद्विकम् ॥२४॥ ।२९। कटूष्णं पीतमेतद्धि
श्वासामयविनाशनम् ।२५। सौवर्चलयवक्षारकटुकाव्योषचित्रकैः
॥२५॥ ।३०। वचाभयाविडङ्गैश्च साधितं श्वासशान्तये ।
गोपवल्ल्युदके सिद्धं स्यादन्यद्द्विगुणे घृतम् ॥२६॥ ।३१।
पञ्चैतानि हवींष्याहुर्भिषजः श्वासकासयोः ।२७।
ताली... | |
एवमेव हि यः कुर्यात् कर्तव्यत्वेन सत्तम । तुल्यानां च
स्वकुल्यानां नमस्तत्र च केवलम् ॥ ॥ संहितां तां
पठन्भक्त्या यः श्राद्धे भोजयेद्द्विजान् । तस्य ये पितरः सर्वे
यांति शंभोः परं पदम् ॥ ४५ ॥ ।५। पत्नीं विना यथा शय्या
यौवनोद्वेगदायिनी । पुत्रीं विना तथा माता वार्धक्ये
दुःखदर्शिनी ॥ ३४ ॥ कार्यस्तेन नमस्कारः स्वधान्तो
नित... | |
ताम्बूलकं फलं चान्यद् यद्यत्त्वपेक्षितं प्रभोः । तत्तत्सर्वं
प्रदायैवाऽऽरार्त्रिकं दधिरे च ताः ॥ ७५ ॥ ।२१। व्यपयान्ति च ते
सर्वे चक्रज्वालाभयार्दिताः । प्रागार्जितेन केनापि कर्मणा द्विज
साम्प्रतम् ॥ ॥ ।२२। वाचकोऽयमहं वाच्यो मंत्रोऽयं हि मदात्मकः ।
तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत् ॥ १७ ॥ ।२३। मध्याह्नेऽपि
तथा चक्रुः ... | |
कर्णे कृत्वा ब्रह्मसूत्रं शौचं मूत्रं विसर्जयेत् । जलेनेन्द्रिययुगलं प्रक्षाल्य
मृज्जलादिभिः ॥ ६७ ॥ कालः स्यात्तीर्थयात्रायां विंशन्नाड्चन्तरे दिवा ।
मनुष्यनिर्मिते स्थाने मुख्यकल्पे द्विजोत्तम ॥ ॥ ।२३। सौम्यवारे तथा
विष्णुं दध्यन्नेन यजेद्बुधः । पुत्रमित्रकलत्रादिपुष्टिर्भवति सर्वदा ॥ ३१ ॥
| |
मुञ्चन्तमनिशं देहादालोकं ज्ञानलक्षणम् । प्रयत्नेन विनाऽज्ञाननाशकृद्ध्यायिनां महत् ॥
॥ कार्यब्रह्मण एवं हि सायुज्यं प्रतिपद्य वै । यथेष्टं भोगमाप्नोति तद्ब्रह्मप्रलयावधि ॥ ५७
॥ ।३३। धर्मपत्नीस्मरणार्थं विस्तराद् वद नाथ मे । स्वर्गमोक्षप्रदा दिव्यां कथां वै
| |
एतद्धि पृश्निगर्भस्य वैपरीत्येन भावयेत् । कटिहस्ताद्गतां ध्यात्वा पक्षनागौ विना
द्विज ॥ ॥ येन केनाप्युपायेन यत्र कुत्रापि भूतले । शुद्धान्नभुक्सदा मौनीरहस्यं न
प्रकाशयेत् ॥ १५७ ॥ ।२। नमः कपिलरूपाय तत्त्वज्ञानप्रदाय ते । नमो हंसस्वरूपाय
विधात्रे ज्ञानदाय ते ॥ ७८ ॥ अक्षमालेति सा प्रोक्ता सर्वसिद्धिकरी सदा ।
मुख्यवामकरे च... | |
यानवाहनयुक्ताश्च देवीभिरनुयायिनः । सगायकगणयुक्ताः
सवादित्रनिनादनाः ॥ ९० ॥ ।९। क्रमाच्चतुर्विंशतिभिः सूत्रैः षोडशभिस्तथा ।
ततो द्वादशभिश्चैव अष्टाभिःषट्त्रिभिस्तथा ॥ ॥ ।१०। हिमशैलगुहायां हि
मुनिस्तपति नारदः । मनसोद्दिश्य विश्वेशं महासंयमवान्दृढः ॥ १२ ॥
।११। सदिव्यवाहनाः सर्वे याता गौर्या गृहं तु ते । गौरीलक्ष्मीरमाद्याश... | |
तत्रायं हि विशेषः स्यात् किरीटाद्यं चतुष्टयम् । क्रमेणावाहयेद्विप्र भूषणानां चतुष्टये
॥ ॥ ।१३। यस्य प्रसादात्तिष्ठावस्सुखमानंदकानने । परिक्षिप्तमनोवृत्तौ
बहिश्चिंतातुरे सुखम् ॥ ३६ ॥ ।१४। यस्य शवस्य दाहोऽपि तुलसीकाष्ठसंभत्रः । न
तस्य पुनरावृत्तिर्मोक्षगस्य कदाचन ॥ ४६ ॥ ।१५। किरीटाख्यसुरेशस्य
भानुतुल्यप्रभान्वित । परिवार... | |
सतीत्वभंगस्तत्पत्न्याः करिष्ये छलतो यदा । तदा मृत्युध्रुवस्तस्य
भविष्यति न संशयः ॥ १२६ ॥ ।२६। तां समानीय यागार्थमण्डपे स्नापयेत्
क्रमात् । अलह्कृतामलङ्कारैर्नू पुरान्तैः समुज्ज्वलैः ॥ ॥ ।२७। यस्तु
लिंगसमीपे तु कार्यं किंचित्करोति च । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न शक्नोमि
महामुने ॥ ४० ॥ ।२८। तदाऽनेन त्रिशूलेन हन्तव्यः शंखचूडकः... | |
त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । इत्यादि बहु
विज्ञप्तिं कृत्वा सम्यग्विधानतः ॥ ८० ॥
मृत्युकालेऽथवाऽऽपत्तौ लभते तुलसीदलम् । स
रत्नयानमारुह्य वैकुण्ठं याति मद्गृहम् ॥ १६ ॥ ।१७।
कुम्भाष्टकं तु तद्बाह्यदिगष्टकसमाश्रितम् । धात्रीफलोदकं
पूर्वे पथ्यातोयं ततोऽपरे ॥ ॥ पुष्पांजलिं समर्प्यैव पुनः
कुर्यान्नतिं मुहुः । स्वस्थ... | |
वृन्दावनं माथुरं च शालग्रामं सनातनम् । तुलसीक्षेत्रपत्याद्यं त्वया प्रोक्तं पुरातनम्
॥ ४ ॥ आसीनानां स्थितानां तु स्थापना समुदीरिता।भवेत् । प्रस्थापना सुपर्णस्थमूर्तीनां
परिकीर्तिता ॥ ॥ ।३८। तं वीक्ष्य पुरुषं सर्वे दक्षाद्या मत्सुताश्च ते । औत्सुक्यं परमं
जग्मुर्विस्मयाविष्टमानसाः ॥ ३० ॥ त्वया तत्र कतिप्रादुर्भावा लब्धा... | |
किं त्वं मां न विजानासि वणिजं प्राह राक्षसः । तव गृहसमीपेऽहमग्निदत्तस्तु
भूसुरः ॥ ८६ ॥ ।१६। ह्रदादि यद्वा दिक्स्थेषु विदिक्स्थेषु तदस्त्रपम् । दत्त्वा तदर्थं पूर्णां
तु पूर्णात्पूर्णं च पाठयेत् ॥ ॥ ।१७। चंद्रस्य शापमोक्षार्थं जाता चंद्रनदी तदा । सृष्टा
धात्रा तदैवात्र मेधातिथिरुपस्थितः ॥ ५९ ॥ ।१८। तव मित्रं समासं स एवा... | |
तद्ब्रह्नरन्ध्रकमले वर्णब्रह्नपदक्षितौ । कर्णिकायां परं ब्रह्न सामान्यं शाश्वतं विभुम् ॥ ॥
मत्त्वा वचो गरिष्ठं वा नियोक्तिपरिपूर्त्तये । करिष्यामि विवाहं वै
भक्तवश्यस्सदा ह्यहम् ॥ ३६ ॥ ।१८। स्वर्गदा मोक्षदाश्चापि देवपूजोपयोजिताः ।
तस्माद् गोकर्णरत्नानि गृहाणेष्टानि नः स्थलात् ॥ १०२ ॥ एवं कृत्वाध्वकीं व्याप्तिं
| |
लभते सूर्यलोकं च प्राणान्ते कृष्णधाम च । शृणु लक्ष्मि
भक्तकृतानपराधानपि प्रिये ॥ ४८ ॥ रक्षया संपुटीकुर्यादेवं नीराजनं द्विज ।
एवं नीराजनं कुर्यान्निवेद्यान्ते विभोः सदा ॥ ॥ ।२०। ॥ ब्रह्मोवाच ।
इत्युक्त्वा भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । उवाच वेदिमध्यस्थो मूर्तिं
कृत्वांशरूपिणीम् ॥ ४३ ॥ अज्ञातः सर्वथा शुद्धो वैषम्ये देश... | |
हारकेयूरकटकब्रह्नसूत्रविभूषितम् ।
प्रलंबकर्णपाशान्तविश्रान्तशुभकुण्डलम् ॥ ॥ कथं प्रणम्यस्त्वं तस्य
सत्यं ब्रूहि ममाग्रतः । कुरु निस्संशयां त्वं मां शमलं प्राप्नुहि द्रुतम् ॥ ५९ ॥
।५। स्थण्डिलं कारयेद् भूमौ प्रेतकार्यं समाचरेत् । यं देशं तु न पश्यन्ति
कुक्कुटश्वानसूकराः ॥ ८७ ॥ पझो पक्षिणकर्णे तु महापझस्तु वामतः ।
शंखः श... | |
सप्तद्वीपान्विता पृथ्वी चचालाति भयाकुला । सशैलकानना
तत्र चुक्षुभुस्सकलाब्धयः ॥ १७ ॥ भक्ष्यं भोज्यं यमस्वसा
यमी ददाति तत्र वै । ततः शूलत्रहो नाम पाषाणः शतयोजनः
॥ १११ ॥ ।३। सिद्धो धाता विधाता च धाता चैव प्रजापतिः ।
लोकेशो लोककृत् कर्ता स्रष्टा ब्रह्ना तथात्मभूः ॥ ॥
एवंभूतं च तत्सैन्यं लोकक्षयकरं महत् । दृष्ट्वा च
विस्मित... | |
गुलखंडादिसंयुक्तं मुद्गान्नं तु निवेदयेत् । ततस्तु भगवद्भक्ताः
देशान्तरनिवासिनः ॥ ॥ ।१५। बिभेमीति सकृद्वक्तुमर्हसि त्वं
नमस्तव । नियोगान्मम राजेन्द्र क्षुवात् प्रतिसहस्य च ॥
१२ ॥ ।१६। हविष्ये वर्तमानानामिदं वर्षशतं गतम् ।
कुद्दालेन च काष्ठेन क्षेत्रं वै कुर्वहे प्रिये ॥ ३५ ॥ ।१७।
कृत्वा विसर्जनं पश्चात् देवं यागनिकेतने... | |
तत्परा सरमा स्वाभिभक्ता पत्युः प्रियंकरी । पत्यादेशस्थिता पतिप्रदत्तभोगकारिणी
॥ १० ॥ त एव परिवारार्थं कल्पनीयास्तु वा द्विज । गोपुरादौ स्थापितेषु
बिम्बेष्वपि सदार्चने ॥ ॥ ।२५। तस्यामहं सुता स्यामित्यवधार्य सती हृदा ।
| |
अनङ्कुरार्पणाग्रं तु प्रारभेच्च महोत्सवम् । पुनःप्राप्ते दिने वाथ सद्यः कृत्वाऽङ्कुरार्पणम् ॥
॥ ।१७। तस्मात्त्वया न वक्तव्यं न कार्यं किंचिदेव हि । वचनं रचनं सर्वं प्राकृतं विद्धि
चेतसा ॥ १२ ॥ ।१८। गवां शुकानां मूर्तीनां चौरस्तप्तोपलाभिधे । कुण्डे पतति
| |
स्वापयित्वा स्वपित्येव चानुतिष्ठति कर्मसु । यथा वै तापसो वृद्धो
राजसोऽथ युवा मुनिः ॥ ३५ ॥ सहस्रकलशैर्देवं सन्निकृष्टेऽभिषिच्य च ।
शान्तिहोमं प्रकुर्वीत चतुःस्थानार्चनादिकम् ॥ ॥ ।६। अकालनिमितं
तात मधोर्वीक्ष्य हरस्तदा । आश्चर्य्यं परमं मेने स्वलीलात्ततनुः प्रभुः ॥ १३
॥ प्रसन्नः स्यात्तथा सेवां करोत्यहर्निशं सती । मन्यमा... | |
समाराध्याऽचिरेणैव पूतभावोऽभवद्भवः । तथान्ये पुरूहूताद्या
विद्यामेनामवाप्य च ॥ ॥ ।३३। जातिर्न दृश्यते तस्य विद्याज्ञानं
तथैव च । सहायाश्च पिशाचा हि विषं कण्ठे हि दृश्यते ॥ ३४ ॥ ।३४।
यथा वै पूर्णिमाचन्द्रकौमुदीमण्डलं न्विदम् । तत्राऽहल्यां न
चाऽपश्यत् पुनर्नाकं ययौ तदा ॥ ८८ ॥ ।३५। अकुर्वतां जगत्स्थित्यै
मर्यादाया विलोकनम... | |
वास्तुपद देवतापूजनम् ।
एकाशीतिपदान्कृत्वावास्तु देवान्प्रपूजयेत् । ईशानादि
समभ्यर्च्य द्वात्रिंशत्बदभागिनः ॥ ६ ॥ करवीरस्तथैवापि महाविभव संयुतः ।
| |
मुखं पृष्ठं तथापादं पार्श्वं चैव शिरस्तथा । लाञ्छयित्वा विधानेन ततस्तक्षण माचरेत्
॥ ४३ ॥ एतौ सुरेश्वरौ दृष्ट्वा शिवस्याति प्रियौ सदा । प्रणनाम गिरीशश्च सपरीवार
आदरात् ॥ १७ ॥ ।१। सृष्टौ लये चिदाकाशे जडे चेतनवर्गके । कार्ये वा कारणे
लक्ष्मि सदा त्वं मे पतिव्रता ॥ १५ ॥ सुस्वरा का न्तिसंयुक्ता युवती सा शिला
| |
सद्ग्रहेक्षणशुद्धे चाऽप्यसतां दृष्टिवर्जिते । शुभक्षणे शुभर्क्षे च विशुद्धे चन्द्रतारयोः ॥
७३ ॥ मेदिनीं चैव राकां च सिनीवालीं स्मरेद्बुधः । मेदिनीं पीदवस्त्रान्तां
श्यामाङ्गीं द्विभुजां स्थिताम् ॥ ५० ॥ ।१०। एतस्मिन्नन्तरे दुर्गां
| |
महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि
वादयामासुर्जनाश्चतुर्विधानि च ॥ ३२ ॥ स तु राजा तया
सार्धं कृष्णनारायणं हि माम् । विभुं त्वाराधयामास परमेण
समाधिना ॥ ९ ॥ ।३०। विष्ण्वादिपञ्चमूर्तीस्तु
अदिमूर्तिन्तथाक्रमात् । स्थापयेत्तत्क्रमेणैव
षण्मूर्तिकमिहोच्यते ॥ ३ ॥ शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे
च मुनींस्तदा । हरिं च ... | |
सर्वं निषेकसाध्यं च निषेको बलवान् विधे । निषेकफलदो वै स निषेकः केन
वार्य्यते ॥ ३९ ॥ ।८। धरणिं नन्दसावर्णिं निभाल्याऽदृश्यतां ययौ ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिर्बभूव ह ॥ ४६ ॥ ।९। प्रद्युम्नं च तथा सांबं वामे
कुर्यात्सलक्षणम् । दामं सुमनसं चैव कुर्यादन्यां च गोपिकाम् ॥ ६४ ॥ ।१०।
दिव्यं वर्षसहस्रं च शंभोः संभोगकर्म तत्... | |
गदां ददौ कुबेरश्च शूलमीशो ददौ मुदा ।
नानाशस्त्राण्युपायांश्च सर्वे देवा ददुर्मुदा ॥ ४६ ॥ उवाचाग्निं
विना कान्तं प्रज्वालय तदन्यकौ । तावद्वह्निर्ववल्गे तावन्यौ
ज्वालाभिरेव वै ॥ ८१ ॥ ।१५। देवस्यऽत्वेति मन्त्रेण चादर्शं दर्शयेत्ततः ।
| |
भव दिव्या मनोजन्या जातमात्रा सुयौवना । वरारोहा सुकन्या
चाऽऽप्नुहि स्वेष्टमृतध्वजम् ॥ १२९ ॥ छत्रं त्वधोमुखं प्रोक्तं दण्डं
पिञ्छस्य दण्डवत् । सुवर्णरत्नसंयुक्तं कुर्यादाभरणादिकम् ॥ ८५ ॥
।१८। कुमारमग्रतः कृत्वा हरिकेन्द्रमुखास्सुराः । चक्रुर्नीराजनं
प्रीत्या मुनयश्चापरे तथा ॥ ४९ ॥ इत्युक्ता श्राद्धतः पश्चात्
साऽऽगता च जन... | |
पद्म जले तु निर्लेपं ह्युपर्युपरि तिष्ठति । शरभः सिंहवर्गश्च फलयुक्पुरुषार्थकः ॥ २७ ॥
श्वभ्रमध्ये प्रतिष्ठाप्य कूर्चान्त्सम्यङ्न्यसेत्क्रमात् । जयादीरपि तत्रैव
चैन्द्राद्यैशान्तमर्चयेत् ॥ २३ ॥ ।२८। ते सर्वे च समाजग्मुर्युद्धसंदर्शनाय वै । पूरितो
व्योम सन्मार्गस्तैस्तदा मुनिसत्तम ॥ ५५ ॥ चन्द्रवत् सूर्यवच्चापि नीत्यर्थे ... | |
॥ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र विश्वरूपः प्रजापतिः ।
तदुद्योगं संविचार्य सुखमाप प्रसन्नधीः ॥ १ ॥ ।२२। तुलसीं
कमलं दत्वा हरिं रंजयति क्वचित् । एवं योगिजनस्यैव
चेष्टा नियन्त्रणां विना ॥ ५४ ॥ ।२३। वेणुं च जातिवृक्षं च
चंपकं क्रमुकं तथा । ध्वजदण्डार्थमाहृत्य सर्वेषां क्रमुकं तु वा
॥ ३३ ॥ ।२४। विश्वरूपप्रजेशस्य दिव्यरूपे ... | |
मायिन्मायामयं शास्त्रं तत्षोडशसहस्रकम् । श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रम विवर्जितम् ॥
१० ॥ अग्रे पद्मसरो नाम पद्मशोभिततत्तटे । नत्वा शुकं तपन्तं च कृष्णं बलं प्रपूज्य च ॥ ३२ ॥
।२३। पुराप्रवृत्तकार्ये तु दोषो नानेन संभवेत् । कातुके चेद्यथै काग्नौ बहुकर्मवदाचरेत् ॥ १०६
॥ अपभ्रंशमयं शास्त्रं कर्मवादमयं तथा । रचयेति प्रयत... | |
ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगंधर्वपन्नगैः । विष्णुना ब्रह्मणा चापि
लोकपालैर्बभूव ह ॥ ४ ॥ तावत् तत्पितरौ मिष्टं मध्वादाय
समागतौ । श्यामाकान् भक्षितान् दृष्ट्वा सन्तर्ज्य सुतमेव तम् ॥ २२ ॥
।२५। दद्भ्यस्स्वाऽहादि जुहुयाद्ब्राह्मं रौद्रं विनायकम् । आग्नेयं
| |
तृतीये त्रिगुणं कुर्यादेकस्मिन्दिवसे गते । वैष्णवं श्रीमहीमन्त्रान्मूर्ति होमं
तथा हुनेत् ॥ १४१ ॥ ।४। अथाम्बुधिस्समाहूय कालनेमिं महासुरम् ।
वृन्दाभिधां सुतां तस्य तद्भार्यार्थमयाचत ॥ ३३ ॥ ।५। शश्वद्धाहेति च वदन्
मेधां पुण्यां समत्यजत् । तत्पिता तं वेंकटाद्रौ नीत्वा स्नानमकारयत् ॥ २९ ॥
।६। देवं शुद्धोदकैस्स्नाप्य प्रभूत... | |
मासं श्रुत्वा ययुः सर्वे निजस्थानानि देवताः । अथ केशवनामाख्यो विप्रो
ब्राह्मणघातकः ॥ ६३ ॥ ।१४। प्रमादाद्बुद्धिपूर्वं वा कलहे क्षतजस्रुतिः ।
क्षतानि वा भवेयुस्तं विसृज्यान्येन कारयेत् ॥ ३९५ ॥ ।१५।
सिंहास्यप्रचलजिह्वस्सज्ज्वालनयनो महान् । ऊर्द्ध्वकेशश्शुष्कतनुर्नृसिंह
इव चापरः ॥ ३१ ॥ ।१६। ब्रह्महत्यासमाक्रान्तो ययौ कटाहत... | |
गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा लौकिकीं दर्शयन्गतिम् । बभूव प्राकृत इव
शिवोप्युद्विग्नमानसः ॥ ८ ॥ ।३०। अथाहैतान्न भेतव्यं न गन्तव्यं रसातलम् ।
भान प्रणष्ट यदा वोऽद्य तत्पुनः प्रतिपत्स्यथ ॥ ९८ ॥ ।३१। ध्रुवबेरमथार्ऽचां
च कर्तुं पूर्वमिवद्वयम् । अशक्तश्चेद्ध्रुवार्चान्तु कृत्वा चैकं स्वशक्तितः ॥ १६ ॥
।३२। अवाङ्मुखस्थितस्तूष्णीं न... | |
अकृष्टपच्या पृथिवी ददौ सस्यान्यनेकशः । ओषध्यो
विविधाश्चासन्सफलास्सरसाः सदा ॥ २६ ॥ ।१५। पश्चिमस्ते मरुद् वीर्यमुत्तमं
ते प्रयच्छतु । बलं यच्छतु चोत्कृष्टं मरुत् ते च तथोत्तरः ॥ ६० ॥ ।१६।
अन्तर्हितानां खननाद्वेदानान्तु विशेषतः । स विभुः प्रोच्यते ब्रह्मा विखना ब्रह्मवादिभिः
॥ ५६ ॥ ।१७। मण्याकराश्च नितरां रत्नखन्यश्च सागर... | |
पतितश्चाऽभवत् सर्पः शची याता तु पुष्करम् । अथ सर्पे महेन्द्रे च शच्यां
मलिनताऽवसत् ॥ ३० ॥ ।१। सुगन्धितैलभाण्डं तु यत्नेनापि विनिक्षिपेत् ।
शनैश्सनैश्च गत्वा तु सर्ववाद्यसमन्वितम् ॥ २३ ॥ ।२। विधाता जगतां ब्रह्मा पिता
धर्मस्य धर्मवित् । मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः ॥ १४ ॥ ।३।
बहुवर्षसहस्राणि सर्वत्र दुःसहस्... | |
आदिर्महान् हरिर्दीपस्तेन दीपाः सृजीश्वराः । सूर्यादयस्तथा दीपा मूलं दीपं
तमाश्रयेत् ॥ ६४ ॥ ।९। अतिक्रम्यापि शास्त्रं तत्पूजा निष्भला भवेत् ।
यजमानो विपद्येत तस्मादत्रोक्तमाचरेत् ॥ ७७ ॥ ।१०। तच्छ्रुत्वा चैव सा
साध्वी परमानन्दसंयुता । राजमार्गं गवाक्षेण ददर्श परमादरात् ॥ ७ ॥
।११। सर्वर्दापः स्वामिदीपस्तत्र कृष्णं प्रदीपय... | |
मूर्छां विहायाद्भुत चंडवीर्यस्स वीरको वै पुरतः स्थितस्तु । प्रगृह्य शस्त्राणि महारथानां
तैरेव शस्त्रैर्दितिजं जघान ॥ २९ ॥ विष्णुभूषणरूपा सा सती नारायणप्रिया ।
यत्पादपद्मसंस्पर्शात् सद्यः पूता वसुन्धरा ॥ ३४ ॥ ।२१। प्रसादममृतं ब्रूयादन्नं
देवनिवेदितम् । तीर्थं चामृतमित्येव देवपादोदकं वदेत् ॥ २२६ ॥ ब्राह्मी ततो दंड करा
वि... | |
यच्छाम्यहं वरं तेऽद्य दुष्प्राप्यं पार्षदैरपि । हरेर्हिरण्यगर्भाच्च प्रायशोहं जुगोप यम्
॥ ४० ॥ ।२८। स्वेना स्वेनाऽधिकारेण जज्ञिरे ते कृते युगे । चत्वारि तु सहस्राणि
वर्षाणां दिव्यसंख्यया ॥ ६ ॥ ।२९। वित्तार्थं पूजयेद्यस्तु नियम्याप्यवधिं हरिम् ।
सवैदेवलको नाम सर्वकर्म बहिर्कृतः ॥ ४८० ॥ ।३०। मृतसंजीवनी नाम
| |
नित्यं च विकृतं वक्रं कीलकद्वयघाटितम् ।
कृमिभिःप्राणिभिश्चोग्रैर्लोहतुण्डैश्च वायसैः ॥ १३० ॥
महेश्वर उवाच । सत्यमुक्तं त्वया तात मया शप्तो हि
दैत्यराट् । मदाज्ञया भवान्प्राप्तो बाणदोदंडकृंतने ॥ ५८
॥ ।१६। भरतो मन्त्रिभिः सार्धमभ्यवर्तत राजवत् ।
आसनं शोभयामास दिव्यं देवार्हमेव तत् ॥ ६० ॥
उपद्रवैर्बहुविधैर्मुखमन्तः प्रपीड... | |
दस्युभिर्मुषितेनेव दग्धेनेव दवाग्निना । व्याधिभिःपीडितेनेव चाकृष्टेनेव
मृत्युना ॥ ३८४ ॥ ।३४। इयं हि संहिता रौद्री सम्पूर्णा वर्णिता मया ।
सदाशिवप्रियतरा भुक्तिमुक्तिफलप्रदा ॥ ३९ ॥ ।३५। नृत्यं करोति कृष्णस्य
सन्निधौ वक्ति सत्कथाम् । उत्सवाँश्च बहून् भक्तियुक्तान् करोति भावतः ॥ ५
॥ ।३६। भीतेनेवोत्तमर्णेन धर्षितेनेव राजभि... | |
आचमनीयपात्रे ता न्यधुस्तीर्थजलं तथा । गव्यं पयो दधि मधु घृतं च
शर्करान्वितम् ॥ ४८ ॥ ।१०। नारायण नमस्तेऽस्तु नमो भक्तपरायण ।
नमो नमो नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽस्तु नमो नमः ॥ ६३९ ॥ ।११। ततः क्षणादहं
| |
हते हिरण्यकशिपौ नृसिंहे नैव विष्णुना । जगत्स्वास्थ्यन्तदा
लेभे न वै देवाविशेषतः ॥ २३ ॥ हरिकृष्णेति वक्तव्यं दुःखहृन् मोक्षदं
परम् । प्रतिज्ञैषा तु मे लक्ष्मि सर्वथा शरणागतः ॥ ७२ ॥ ।३१। राजोपचारा
गीतादि महानीराजनं तथा । शङ्खादिवादनं साम्बुशङ्खनीराजनं
| |
तथा च स्कान्दे स्कन्दं प्रति श्रीशिवोक्तौ । सकृन् नारायणएत्य्
उक्त्वा पुमान् कल्पशतत्रयम् । गङ्गादिसर्वतीर्थेषु स्नातो भवति पुत्रक
॥ ३४ ॥ तदेव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् । स महोपद्रवं चक्रे
महोतिस्तत्र निर्भयः ॥ २२ ॥ ।१०। जातिस्मरा जनवाचा समुवाच द्विजं क्षणात् ।
| |
अशुभत्वं च तेनैव दुष्टभावकृतेन वै । सत्यां पतिव्रतायां
च कन्यायां शुद्धयोषिति ॥ ८८ ॥ ।३५। राजन्ते तानि
तावच् च तीर्थानि भुवनत्रये । यावन् न प्राप्यते तोयं
शालग्रामाभिषेकजम् ॥ २९६ ॥ ।३६। मण्डपे दह्यमाने तु
सहसोत्थाय संभ्रमात् । मर्कटं मोचयामास सा वेश्या तत्र
बन्धनात् ॥ ३३ ॥ ।३७। दुष्टचक्षुःप्रयोक्तारो जात्यन्धाः
संभवन्त... | |
तस्य राज्ञस्सुधर्मेण महीं पालयतो मुने । महान्कालो
व्यतीयाय सुखेन शिवधर्म्मतः ॥ ३ ॥ स त्वेकदा सेतुबन्धं तीर्थार्थं प्रययौ नृपः ।
सर्वाधिकं सेतुतीर्थं गन्धमादनगर्भितम् ॥ ३ ॥ ।२। स्कान्दे
| |
अतो रुद्रो महोतीश्च कृत्वा भक्तमुदावहम् । विवाहं
कृतवान्प्रीत्या पार्वत्या स विधानतः ॥ ३७ ॥
भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश इत्यपि । शाण्डिल्यः
कश्यपश्चापि गौतमः शान्धनस्तथा ॥ १० ॥ ।६। देहं
संशोष्य दग्ध्वेदम् आप्लाव्यामृतवर्षतः । उत्पाद्य
द्रढयित्वासुप्रतिष्ठां विधिनाचरेत् ॥ ६७ ॥ इति प्रोक्तस्तु
ते तात सुनर्तकनटाह्वयः ।... | |
जामातुः शंकरस्यैव द्रोहो यथा भवेत्तथा । रूपं तु शंभुना धार्यं सर्वं भयंकरं परम् ॥
९२ ॥ ।२२। स्नापनं कृष्णदेवस्य यः करोति स्वशक्तितः । फलम् आप्नोति तत् प्रोक्तं
निष्कामो मुक्तिम् आप्नुयात् ॥ ९७ ॥ ।२३। ब्रह्मेश्वरः प्रयोगे च ब्रह्मणा स्थापितः पुरा ।
दशाश्वमेधतीर्थे हि चतुर्वर्गफलप्रदः ॥ १३ ॥ ।२४। अमनस्कतया पुत्रीदाने मोक... | |
नाममंत्राननेकांश्च पाठयामास वै तदा । उवाच
सुप्रसन्नात्मा चण्डिका च शिवस्तथा ॥ ४६ ॥ अथ
गौतमसंस्तुत्या प्राविर्भूतो हरः स्वयम् । गोदावर्यास्तटे
त्र्यम्बकेश्वराख्यस्तथाऽष्टमः ॥ १२६ ॥ ।२३। जातिं स्मृतिं
च मेधां च तथैव परमां स्थितिम् । प्राप्नोति
विष्णुसालोक्यं सत्यम् एतन् नाराधिप ॥ २६१ ॥ मदर्पितं
च यत्किंचिद्धनधान्यादिकन्त... | |
न दाहो न क्लमो नार्तिर् नरकाग्निभयं न हि । यस्य शङ्खोदकं मूर्ध्नि
कृष्ञदृष्ट्य्अवलोकितम् ॥ ५ ॥ सूत उवाच । ॐकारे परमेशाख्यं
लिंगमासीद्यथा द्विजाः । तथा वक्ष्यामि वः प्रीत्या श्रूयतां परमर्षयः ।
कस्मिंश्चित्समये चाञ नारदो भगवान्मुनिः । गोकर्णाख्यं शिवं गत्वा सिषेवे
| |
तावदुत्थाय गन्धर्वो वीणां धृत्वा च वाससी । देवसंघं
प्रणनाम विष्णुं च पुरतः स्थितम् ॥ ४७ ॥ युद्धोपकाराल्
लब्धं च दञ्डाच् च व्यवहारतः । क्षत्रियस्य धनं शुक्लं
त्रिविधं परिकीर्तितम् ॥ २६१ ॥ ।३१। कृतकर्मक्षयो
नास्ति कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं
कर्म शुभाशुभम् ॥ ३९ ॥ नेदुर्दुन्दुभयस्तत्र
पुष्पवृष्टिरभूत्तदा । सर... | |
ज्ञानरूपा तर्पितव्या माया तु श्रवणादिभिः । आत्मा साक्षी स्वयंब्रह्म तृप्तव्यं यावदर्पणैः ॥ ६० ॥
काशीखण्डे ध्रुवचरिते । न च्यवन्ते हि यद्भक्त्या महत्यां प्रलयापदि । अतो ऽच्युतो ऽखिले लोके स एकः
सर्वगो ऽव्ययः ॥ १०४ ॥ ।१९। रावणोयं महादुष्टः किंकि नैव करिष्यति । क्व यास्यामो वयं चात्र
दुष्टेनापीडिता वयम् ॥ ३३ ॥ मनो ब्रह्मा... | |
एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सा सुदेहा च दुःखिनी । हृदये संचिचिन्तेति दुःखशांतिः
कथं भवेत् ॥ ११ ॥ कश्यपस्य विनतायां गरुडोऽरुण एव तौ । सुतौ चैका च
कन्या सौदामिनी नभसि स्थिता ॥ २ ॥ ।२४। लैङ्गे । नारायणपरो
| |
अहल्यायाः शतानन्दस्तस्य सुतश्च सुव्रतः ।
च्यवनस्योपरिचरवसुस्तस्य कुशाग्रकः ॥ ५१ ॥ ।१९। नान्यत्
पश्यामि जन्तूनाम् विहाय करिकीर्तनम् । सर्वपापप्रशमनम्
प्रायश्चित्तम् द्विजोत्तम ॥ ३३० ॥ ।२०। कुटुम्बं पोषितं नित्यं कृत्वा
पापान्यनेकशः । एवं पापानि हा कृत्वा का गतिर्मे भविष्यति ॥ २३
॥ ।२१। कुशाग्रस्य सुतः ऋषभाख्यस्तस्यार्षभ... | |
शिवमभ्यर्च्य सद्भक्त्या विरंचिश्शैवसत्तमः । अभूत्सर्गकरः कृष्ण सर्वलोकपितामहः
॥ ३९ ॥ जलधिः कम्पितस्ताँश्च दृष्ट्वा नत्वा ह्युपस्थितः । श्रीकृष्णः प्राह जलधे स्थलं ते
दशयोजनम् ॥ ३७ ॥ ।२६। तृतीयस्कन्धे श्रीवैकुण्ठवर्णने । यच् च व्रजन्त्य् अनिमिषां
ऋषभानुवृत्त्या दूरे यमा ह्य् उपरि नः स्पृहणीयशीलाः । भर्तुर् मिथः सुयशसः क... | |
ततो पार्ष्णीहि पाटेत्वा याव अधिकृकाटिकां । कालसूत्रस्मिं नरके बहू अपि
संघट्टति ॥ ३६ ॥ ।२९। पतद्भिर्वज्रपातैश्च उल्कापातैश्च दारुणैः । प्रदीप्तांगारवर्षेण
दह्यमानाश्च संति हि ॥ २२ ॥ ।३०। सनकादिभिराचम्य स्नात्वा पीत्वा जलं तदा ।
हरेश्चरणौ प्रक्षाल्य धृतं मूर्ध्नि जलं तदा ॥ ४२ ॥ ।३१। भैरवे अन्धकारस्मिं वार्ता
यत्र न दृश्य... | |
मातरं पितरं चैवाप्य् अरहन्तं तथैव च । जीविता न विरोपेन्ति बोधिसत्वा
महायशाः ॥ ३ ॥ प्रावृडृतौ तडागे तु सलिलं यस्य तिष्ठति । अग्निहोत्रफलं
तस्य भवतीत्याह चात्मभूः ॥ १२ ॥ ।८। इति कृत्वा हरिः स्नातो गोपिकाभिः
| |
माघे मासि सिताऽष्टम्यां चैत्रस्य द्वादशीदिने । वैशाखे चापि
ज्येष्ठस्याऽष्टम्यां भाद्रे च कार्तिके ॥ ९२ ॥ ।३३। सो
वाष्पपूर्णवदनो परिनिःश्वसन्तो छन्दकः सशोकरवितानि
समुत्थितानि । वाष्पाणि मुञ्चति इमानि प्रबोधनार्थं
सुप्तस्य पार्थिवजनस्य ॥ ७१ ॥ ।३४। चत्वारि भारते वर्षे
युगान्यासन्महामुने । कृतादीनि न चान्येषु द्वीपेषु प्रभ... |
Synthetic Indic Manuscript Images (Devanagari, Modi, Sharada)
Synthetically generated manuscript-style page images paired with their ground-truth text, for OCR / handwriting-recognition research on Indic scripts. All images are generated, not scans of real manuscripts.
Configs and splits
Three configs, one per script. Each has 100 pages split 85 / 10 / 5.
| Config | Script | train | validation | test |
|---|---|---|---|---|
| devanagari | Devanagari | 85 | 10 | 5 |
| modi | Modi | 85 | 10 | 5 |
| sharada | Sharada | 85 | 10 | 5 |
from datasets import load_dataset
ds = load_dataset("muskan336/indic-manuscripts-synthetic", "modi")
Fields
image: the rendered page (PNG).text: the page transcription in Unicode. Each line oftextis one row of the main text on the page. Where a row is split by gaps such as string holes, the pieces are joined left to right on one line. If the page has a marginal note, its words are added as the last line.
Each page's transcription is also stored as a .md file next to its image.
How it was generated
Pages are rendered by a Python pipeline from one text file per script (source texts supplied with the assignment). Devanagari is set in Kalam, a handwriting-style font; Modi and Sharada are set in Noto Sans Modi and Noto Sans Sharada. Each page places lines of text on a simulated manuscript background (aged paper or palm leaf) with ink-tone variation, occasional red highlighted words, and effects such as ink bleed and fading, smudges, blots, fold marks, and paper texture and shadow. Words get handwriting-like variation (slant, wavy baselines, small changes in size, rotation and pen weight). Palm-leaf pages may be laid out in several columns separated by string holes. Some pages have ruled margin lines, a marginal note or string holes. Each script has 100 pages, split 85 / 10 / 5 into train / validation / test.
Limitations
- Synthetic data: page appearance is simulated and will differ from real manuscripts.
- Ruled margin lines and string holes are not part of the
textannotation. Marginal notes are: paper pages can have a short rotated note (2 to 4 words) in the left margin, and its words are the last line oftext. The note's words are taken from the source text just after the main text, so they are not a separate annotation. 34 to 41 pages per script have a note. - The text of each page is a run of consecutive lines from the source, cut where the page runs out of room, so a page can end in the middle of a sentence.
- 98 of the 100 Devanagari pages contain verse markers such as
।६।; Modi and Sharada pages have none. The markers are inserted by the generator, count up from a random starting number, and do not match the verse numbers of the source. They are drawn on the page and included intext. - Text correctness depends on the source text and the fonts; it has not been reviewed by a paleography expert. The transcription is the source text exactly as drawn, so errors in the source are reproduced.
- The Hugging Face viewer may show some Modi and Sharada characters as boxes or emoji, because browsers often lack fonts for these scripts. The underlying text is valid Unicode (Modi U+11600 to U+1165F, Sharada U+11180 to U+111DF).
License
Released under CC BY 4.0. Source texts: provided with the assignment.
- Downloads last month
- 407